İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nin 2025 Faaliyet Raporu yayımlandı. Meraklılar için ibb.gov.tr adresinde bekliyor.

Rapor, yalnızca rakamlardan oluşan teknik bir belge değil. Aslında İstanbul’un nasıl yönetildiğini, belediyeciliğin hangi noktaya geldiğini ve önümüzdeki yıllarda bizi nasıl bir mali tablonun beklediğini gösteren önemli bir finansal fotoğraf.

Rakamlar bazen uzun cümlelerden daha çok şey anlatır.

Mesela…

2025 yılı için İBB’nin gider bütçesi 415 milyar TL olarak planlanmış. Yılsonunda gerçekleşen harcama ise yaklaşık 261 milyar TL seviyesinde kalmış.

İlk bakışta “tasarruf edilmiş” gibi görünebilir. Ancak işin teknik tarafına bakıldığında tablo biraz farklı. Çünkü yatırım harcamalarının önemli bir bölümü gerçekleşememiş.

Özellikle sermaye giderlerinde gerçekleşme oranı yalnızca %32 seviyesinde kalmış. Yani metro, altyapı, yol, kavşak ve büyük ölçekli projeler gibi yatırım kalemlerinde ciddi bir yavaşlama olduğu görülüyor.

Bir başka dikkat çekici nokta ise faiz giderleri. İBB’nin yalnızca faiz için ödediği rakam yaklaşık 16,2 milyar TL.

Düşünün…

Bu para yeni bir metro hattı değil.

Yeni bir park değil.

Yeni bir sosyal tesis değil.

Bu, alınan borçların maliyeti.

Yerel yönetim maliyesinde faiz giderlerinin büyümesi her zaman alarm niteliği taşır. Çünkü faiz büyüdükçe yatırım küçülür. Faiz arttıkça hizmet alanı daralır.

Asıl dikkat çekici konu ise belediyenin gelir yapısı. Rapora göre gelirlerin yaklaşık %86 ’sı merkezi idareden gelen paylardan oluşuyor.

Bu ne demek biliyor musunuz?

Türkiye’de belediyeler aslında kendi gelirini üreten bağımsız mali yapılar değil. Büyük ölçüde merkezi bütçeye bağlı sistemler.

Mevzuat alarm veriyor. Mevzuat gerçeğin gerisinde kaldı.

Yani ekonomik kriz Ankara’yı etkiliyorsa, doğrudan belediyeleri de etkiliyor. Vergi gelirlerinin toplam gelirler içindeki payı ise yalnızca %0,29. İstanbul gibi devasa ekonomik hacme sahip bir şehir için düşündürücü bir tablo.

Bir diğer önemli veri ise borç yönetimi. Yılbaşında yaklaşık 81 milyar TL finansman planlanmış. Ancak yılsonunda kullanılan yeni borç 14,7 milyar TL’de kalmış. Buna karşılık yaklaşık 46,8 milyar TL borç geri ödenmiş.

 Sonuç nedir?

İBB yılı “eksi net borçlanma” ile kapatmış. Yani yeni borç üretmek yerine mevcut borç stokunu azaltmaya yönelmiş.

Bu ilk bakışta olumlu gibi görülebilir. Evet, mali disiplin açısından önemli olabilir. Ancak diğer tarafta şu soruyu da sorduruyor: Acaba yatırım kapasitesi mi daralıyor?

Çünkü büyükşehir belediyeleri artık sadece asfalt yapan kurumlar değil. Aynı zamanda dev finans yapılar. Dış borç yönetiyorlar. Tahvil çıkarıyorlar. Kur riski taşıyorlar. Faiz baskısıyla mücadele ediyorlar.

Bugün belediyecilik artık sadece hizmet üretme işi değil; aynı zamanda finans yönetme işi.

İBB’nin 2025 Faaliyet Raporu bize şunu açıkça gösteriyor: Önümüzdeki dönemde belediyeler için en büyük sınav, siyasi tartışmalardan çok mali sürdürülebilirlik olacak.