İBB’NİN MALİ TERAZİSİ
İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nin mali tablolarındaki çarpıcı değişimler, son yıllarda sıkça tartışılan bir konu haline geldi.
Yorum yapılırken terazinin sadece bir kefesine bakarak yorum yapılması aslında çıkan sonucun baştan hatalı çıkacağını göstermektedir.
Affınıza sığınarak unutmadan şunu da hemen belirteyim. Makale birazcık uzun ve büyük büyük veriler olacak…
İBB borç mevzusu ve bilançosu ulusal medyada basında uzun uzun tartışılıyor. Bu önemli konuya bambaşka bir açıdan değerlendirme yapmak, konuya başka bir açıdan bakmaya çalışacağım.
Hadi başlayalım…
Öncelikle verileri ortaya koyarak başlayayım;

2018-2024 dönemini kapsayan bilanço verileri kurumun internet sayfasında var.
Özellikle 2018-2024 dönemi, ekonomik dalgalanmaların yoğun yaşandığı bir süreç oldu. Bu yazıda, İBB’nin sunulan mali verilerini kısa vadeli yabancı kaynaklar, uzun vadeli yabancı kaynaklar, yani toplam borç ve bilanço büyüklüğü 31 Aralık 2018 ve 31 Aralık 2024 Euro kurlarını dikkate alarak hadi inceleyelim.

Bu yaklaşım, yabancı kaynakların önemli bir kısmının döviz cinsinden olması nedeniyle, TL’nin değer kaybını hesaba katarak daha gerçekçi bir perspektif sunar.
Öncelikle, kullanacağım kurların kaynağını belirteyim: Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) verilerine göre, 31 Aralık 2018’de Euro satış kuru 6,0388 TL iken, 31 Aralık 2024’te bu değer 36,8024 TL’ye yükselmiştir.
Bu, TL’nin Euro karşısında yaklaşık 6 kat değer kaybettiğini gösteriyor ki bu kayıp, nominal TL rakamlarını döviz bazında yorumlarken kritik rol oynar.
2018’de toplam yabancı kaynaklar (borçlar) 26,76 milyar TL iken, 2024’te 215,30 milyar TL’ye ulaşmış; artış oranı %704,5. Bilanço büyüklüğü ise 99,10 milyar TL’den 1.410 milyar TL’ye sıçramış (%1.322,5 artış).
Bu rakamlar, ilk bakışta borç yükünde patlama yaşandığını düşündürüyor ama buna sakın inanmayın. Neden mi? Okumaya devam edelim.
Kısa vadeli borçlar 8,18 milyar TL’den 109,45 milyar TL’ye, uzun vadeli ise 18,58 milyar TL’den 105,85 milyar TL’ye çıkmış.
Ancak bu nominal artışlar, TL’nin değer kaybını görmezden gelir ve yanıltır.
Telaş yapmayın şimdi, her dönemin kendi kuruyla verileri Euro’ya çevirelim ve asıl hikayeyi görelim.

Euro cinsinden hesapladığımızda bambaşka bir tablo çıkar;

Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar: 2018’de yaklaşık 1,35 milyar Euro olan bu kalem, 2024’te 2,97 milyar Euro’ya yükselmiş. Artış oranı: %119,65. Yani, kısa vadeli borçlar Euro bazında neredeyse iki katına çıkmış ki bu, yakın vadeli ödeme baskısının döviz cinsinden de belirginleştiğini işaret etmektedir.

Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklar: 2018’de 3,08 milyar Euro iken, 2024’te 2,88 milyar Euro’ya gerilemiş. Azalış oranı: -%6,54. Uzun vadeli borçlarda hafif bir azalma var; bu, belki refinansman stratejileri veya döviz borçlarının kısmen ödenmesiyle açıklanabilir.

Toplam Yabancı Kaynaklar (Borçlar): 2018’de 4,43 milyar Euro olan toplam borç, 2024’te 5,85 milyar Euro’ya çıkmış. Artış: %32,05. Nominal TL’deki %704’lük “sözde artış”, Euro bazında sadece %32,05 ’lük mütevazı bir büyümeye indirgeniyor. Bu, borç stokunun büyük kısmının TL’nin değer kaybından kaynaklandığını gösteriyor.

Bilanço Büyüklüğü: 2018’de 16,41 milyar Euro olan bilanço, 2024’te 38,30 milyar Euro’ya ulaşmış. Artış: %133,42. Varlıklar (altyapı yatırımları, taşınmazlar vb.) Euro cinsinden güçlü bir büyüme kaydetmiş; aslında borçlanmanın bu varlık artışını finanse ettiği anlaşılıyor.

Bu dönüşüm, İBB’nin mali yapısındaki değişimi daha netleştiriyor: Euro bazında toplam borç yükü sınırlı artarken, bilanço (varlıklar) daha hızlı büyümüş. Yani, borçlanma büyük ölçüde yatırımlara dönüşmüş duruyor en azından döviz penceresinden.
Euro kuru dikkate alındığında, kısacası İBB’nin “sözde borç patlaması” olarak nitelendirilen durumu, aslında TL’nin değer kaybının bir yansıması olarak görülüyor. Toplam borç Euro’da sadece %32,05 artarken, bilanço %133 genişlemiştir.
Bu, belediyenin mega projeler, ulaşım yatırımları ve sosyal hizmetler gibi alanlarda döviz bazında değer yarattığını göstermektedir… Ancak şunu da unutmayalım enflasyonu ihmal ettim. Bu analiz, sadece kur etkisini hesaba katarak nominal döviz bazında bir bakış sunuyor.

Unutmadan şunu da belirteyim: İstanbul’un mali sürdürülebilirliği, sadece rakamlarla değil, bu rakamların ekonomik bağlamdaki anlamıyla ölçülmeli…
Kurum İBB,
Mali verilere ait rakamlar çok büyük,
Elbette kısacık anlatılmazdı,
Terazinin tek kefesine bakarak yorum yapmak hataların başlangıç noktasıdır.
Diğer kefesine bakıp farklı bir açıdan yorum yapmak istedim sadece..
Sağlıcakla kalınız.